سوئیچ فشار (Pressure Switch) چیست؟

راهنمای مهندسی، کاربردی و صنعتی سوئیچ فشار در سیستم‌های HVAC، چیلر و سردخانه

سوئیچ فشار یا Pressure Switch یکی از کلیدی‌ترین تجهیزات ایمنی و کنترلی در سیستم‌های تبرید، تهویه مطبوع (HVAC)، چیلرهای صنعتی، سردخانه‌ها و تجهیزات برودتی است. این قطعه وظیفه دارد فشار سیستم را پایش کرده و در صورت خروج از محدوده مجاز، فرمان قطع یا وصل مدار الکتریکی را صادر کند.

در بسیاری از خرابی‌های کمپرسور، بررسی‌ها نشان می‌دهد که یا سوئیچ فشار به‌درستی انتخاب نشده، یا به‌درستی تنظیم نشده، و یا به‌طور کامل از مدار حذف شده است. به همین دلیل، شناخت دقیق عملکرد سوئیچ فشار برای هر مهندس و تکنسین ضروری است.

۱️⃣ سوئیچ فشار چیست؟

سوئیچ فشار یک تجهیز الکترومکانیکی است که در یک فشار مشخص (Set Point) وضعیت کنتاکت الکتریکی خود را تغییر می‌دهد. این تغییر وضعیت می‌تواند باعث:

• خاموش شدن کمپرسور
• فعال شدن آلارم
• قطع مدار فرمان
• جلوگیری از ادامه کار سیستم

برخلاف سنسور فشار که مقدار فشار را به‌صورت پیوسته اندازه‌گیری می‌کند، سوئیچ فشار فقط در نقاط بحرانی وارد عمل می‌شود و به همین دلیل نقش حفاظتی دارد.

۲️⃣ تفاوت سوئیچ فشار و سنسور فشار

در سیستم‌های حرفه‌ای، معمولاً از هر دو تجهیز به‌صورت مکمل استفاده می‌شود؛ سنسور فشار برای کنترل دقیق، و سوئیچ فشار برای حفاظت نهایی.

۳️⃣ نقش سوئیچ فشار در سیستم‌های تبرید و تهویه

در سیکل تبرید تراکمی، فشار در بخش‌های مختلف سیستم دائماً تغییر می‌کند. اگر این فشار از محدوده طراحی خارج شود، پیامدهای زیر رخ می‌دهد:

• آسیب مکانیکی به کمپرسور
• بالا رفتن دمای سیم‌پیچ موتور
• افزایش مصرف انرژی
• نشتی مبرد یا ترکیدگی لوله

سوئیچ فشار دقیقاً برای جلوگیری از همین شرایط طراحی شده و یکی از مهم‌ترین تجهیزات ایمنی در استانداردهای بین‌المللی HVAC محسوب می‌شود.

۴️⃣ ساختار داخلی سوئیچ فشار

اگرچه ظاهر سوئیچ فشار ساده است، اما در داخل آن اجزای دقیقی قرار دارد:

• المنت حساس به فشار (دیافراگم، بلوز یا پیستون)
• فنر تنظیم فشار (Set Point)
• مکانیزم میکروسوئیچ
• پیچ تنظیم دیفرانسیل

با افزایش یا کاهش فشار، المنت داخلی تغییر شکل داده و باعث تغییر وضعیت کنتاکت الکتریکی می‌شود.

بخش ۲: انواع سوئیچ فشار در سیستم‌های تبرید و HVAC

بررسی تخصصی سوئیچ فشار بالا، پایین و دوبل + ریست دستی و اتوماتیک

در سیستم‌های تبرید و تهویه مطبوع، فشار مبرد در بخش‌های مختلف دارای رفتار کاملاً متفاوتی است. به همین دلیل، سوئیچ‌های فشار نیز در انواع مختلفی طراحی می‌شوند تا هرکدام نقش مشخصی در حفاظت سیستم ایفا کنند.

در این بخش، مهم‌ترین انواع سوئیچ فشار مورد استفاده در چیلر، سردخانه، اسپلیت، VRF و تجهیزات برودتی صنعتی را بررسی می‌کنیم.

۱️⃣ سوئیچ فشار بالا (High Pressure Switch – HP)

سوئیچ فشار بالا برای کنترل و حفاظت فشار سمت دیسشارژ کمپرسور طراحی شده است. این سوئیچ معمولاً روی خط دهش (Discharge Line) یا بعد از کندانسور نصب می‌شود.

• قطع کمپرسور در فشار بیش از حد مجاز
• جلوگیری از آسیب مکانیکی و حرارتی
• حفاظت در برابر گرفتگی کندانسور یا خرابی فن

• کثیفی یا گرفتگی کندانسور
• خرابی فن کندانسور
• شارژ بیش از حد مبرد
• دمای محیط بسیار بالا

۲️⃣ سوئیچ فشار پایین (Low Pressure Switch – LP)

سوئیچ فشار پایین برای کنترل فشار سمت مکش (Suction) و محافظت کمپرسور در برابر شرایط غیرعادی طراحی شده است.

• جلوگیری از کارکرد کمپرسور بدون مبرد
• تشخیص نشتی مبرد
• کنترل یخ‌زدگی اواپراتور

• کمبود مبرد
• نشتی در سیستم
• گرفتگی شیر انبساط
• خرابی فن اواپراتور

۳️⃣ سوئیچ فشار دوبل (Dual Pressure Switch)

سوئیچ فشار دوبل، ترکیبی از HP و LP در یک بدنه واحد است و فضای نصب را کاهش می‌دهد.

• کاهش سیم‌کشی
• نصب ساده‌تر
• کاهش هزینه کلی سیستم

• اسپلیت‌ها
• چیلرهای کوچک
• سردخانه‌های متوسط

۴️⃣ ریست دستی (Manual Reset) و ریست اتوماتیک (Auto Reset)

🔹 Auto Reset

پس از بازگشت فشار به محدوده مجاز، سوئیچ به‌صورت خودکار ریست می‌شود.

• مناسب شرایط ناپایدار
• ریسک راه‌اندازی ناخواسته

🔹 Manual Reset

برای ریست شدن نیاز به دخالت اپراتور دارد.

• ایمنی بسیار بالاتر
• مناسب HP در سیستم‌های صنعتی

بخش ۳: راهنمای انتخاب مهندسی سوئیچ فشار

انتخاب صحیح Pressure Switch بر اساس نوع سیستم، مبرد و شرایط کاری

انتخاب نادرست سوئیچ فشار یکی از شایع‌ترین دلایل خاموشی‌های ناخواسته، خرابی کمپرسور و کاهش راندمان سیستم در پروژه‌های تبرید و تهویه مطبوع است.

در این بخش، فرآیند انتخاب سوئیچ فشار را از دیدگاه مهندسی، عملیاتی و پروژه‌ای بررسی می‌کنیم تا بدانید برای هر سیستم دقیقاً چه سوئیچی مناسب است.

۱️⃣ تعیین نوع سیستم

اولین و مهم‌ترین گام، شناسایی نوع سیستم تبرید یا تهویه است:

• چیلر تراکمی (آب‌خنک یا هواخنک)
• سردخانه زیر صفر یا بالای صفر
• اسپلیت و VRF
• سیستم‌های صنعتی و فرآیندی

هر کدام از این سیستم‌ها محدوده فشار، رفتار دینامیکی و سطح ایمنی متفاوتی دارند.

۲️⃣ انتخاب محدوده فشار (Pressure Range)

سوئیچ فشار باید محدوده‌ای بالاتر از حداکثر فشار کاری سیستم داشته باشد.

۳️⃣ تنظیم Set Point و Differential

Set Point فشاری است که در آن سوئیچ عمل می‌کند و Differential اختلاف فشار قطع و وصل است.

• دیفرانسیل کم → قطع و وصل مکرر
• دیفرانسیل زیاد → واکنش دیرهنگام

تنظیم بهینه دیفرانسیل باعث افزایش عمر کمپرسور و کاهش استهلاک می‌شود.

۴️⃣ سازگاری با مبرد (Refrigerant Compatibility)

برخی سوئیچ‌های فشار برای مبردهای خاص طراحی شده‌اند.

• سازگاری متریال دیافراگم
• تحمل فشار مبردهای HFC
• کارکرد پایدار در R410A

برای مبردهای فشار بالا مانند R410A، حتماً از سوئیچ فشار مخصوص این مبرد استفاده شود.

۵️⃣ انتخاب نوع ریست (Manual یا Auto)

در پروژه‌های صنعتی و چیلرها:

• HP → Manual Reset
• LP → Auto Reset

این ترکیب بیشترین سطح ایمنی را فراهم می‌کند.

۶️⃣ اشتباهات رایج در انتخاب سوئیچ فشار

• انتخاب بر اساس قیمت، نه مشخصات فنی
• نادیده گرفتن نوع مبرد
• افزایش Set Point برای جلوگیری از قطع
• استفاده از Auto Reset برای HP

بخش ۴: مقایسه برندهای سوئیچ فشار + FAQ

بررسی برندهای مطرح، اقتصادی تا صنعتی | انتخاب آگاهانه

۱️⃣ مقایسه برندهای سوئیچ فشار

در بازار ایران و پروژه‌های HVAC، سوئیچ فشارها را می‌توان به سه دسته کلی لوکس صنعتی، نیمه‌صنعتی معتبر و اقتصادی تقسیم کرد.

۲️⃣ مزایا و معایب سوئیچ فشار

۳️⃣ جمع‌بندی انتخاب از نگاه MTM

• پروژه صنعتی و حساس → Danfoss
• HVAC حرفه‌ای با بودجه منطقی → Carel / Alco
• پروژه اقتصادی → Castel یا برندهای اقتصادی

۴️⃣ سوالات متداول (FAQ)